Wat is cultuur?

Leerdoel: Je kunt uitleggen wat cultuur is en verschillende cultuurkenmerken herkennen.

Definitie

Cultuur is alles wat mensen leren van elkaar en doorgeven aan volgende generaties. Het zijn de gewoontes, gedragingen, normen, waarden en symbolen die een groep mensen delen.

Cultuurkenmerken

Cultuur bestaat uit verschillende onderdelen. Klik op een onderdeel om meer te leren:

Taal

Hoe we communiceren

Gewoontes

Hoe we dingen doen

Symbolen

Tekens met betekenis

Normen

Gedragsregels

Waarden

Wat we belangrijk vinden

Rituelen

Vaste gebruiken

Voorbeeld: Nederlandse cultuur
Stel, er komt een buitenlandse leerling in je klas. Wat zou je kunnen vertellen over de Nederlandse cultuur?

Typisch Nederlandse cultuurkenmerken:

  • Taal: Nederlands, directe communicatie
  • Gewoontes: Op tijd komen, drie zoenen bij begroeting
  • Symbolen: Oranje, tulpen, molens
  • Waarden: Vrijheid, tolerantie, gelijkheid
  • Rituelen: Sinterklaas, Koningsdag, verjaardagsfeestjes

Normen en Waarden

Leerdoel: Je kunt het verschil uitleggen tussen normen en waarden en voorbeelden geven.

Waarden

Waarden zijn opvattingen over wat goed, belangrijk of nastrevenswaardig is. Waarden geven richting aan ons gedrag.

Voorbeelden: eerlijkheid, vrijheid, respect, solidariteit, veiligheid

Normen

Normen zijn gedragsregels die voortkomen uit waarden. Ze vertellen ons hoe we ons moeten gedragen.

Voorbeelden: niet stelen, je aan afspraken houden, anderen met respect behandelen

Het verband tussen waarden en normen

Van waarde naar norm
Waarde Norm (gedragsregel)
Eerlijkheid Niet liegen, niet spieken
Respect Anderen laten uitpraten, niet pesten
Veiligheid Verkeersregels volgen, geen wapens op school
Gelijkheid Iedereen gelijk behandelen, niet discrimineren

Soorten normen

Formele normen

Wetten en regels die officieel zijn vastgelegd. Overtreding kan straf opleveren.

Informele normen

Ongeschreven regels die mensen onderling afspreken. Bij overtreding krijg je afkeuring.

Oefening: Formeel of informeel?

Bepaal of deze normen formeel of informeel zijn:

Socialisatie

Leerdoel: Je kunt uitleggen wat socialisatie is en welke groepen (socialiserende instanties) je vormen.

Wat is socialisatie?

Socialisatie is het proces waarbij je leert hoe je je moet gedragen in de samenleving. Je leert de normen, waarden en gewoontes van de cultuur waarin je opgroeit.

Socialisatie begint bij je geboorte en gaat je hele leven door.

Socialiserende instanties

Dit zijn groepen of instellingen die je vormen:

Gezin

Primaire socialisatie

School

Secundaire socialisatie

Vrienden

Peergroup

Media

TV, internet, social media

Werk

Arbeidsomgeving

Religie

Kerk, moskee, etc.

Primaire en secundaire socialisatie

Primaire socialisatie: De eerste fase, vooral in het gezin. Je leert basisvaardigheden zoals praten, lopen en de eerste normen en waarden.

Secundaire socialisatie: De volgende fase, buiten het gezin. Je leert omgaan met andere groepen zoals school, vrienden en later werk.

Casus: Socialisatie in de praktijk
Emma (15) is opgegroeid in een gezin waar sport heel belangrijk is. Haar ouders zijn beide leraar lichamelijke opvoeding. Op school zit ze op hockey en volleybal. Haar vriendinnen sporten ook allemaal. Op social media volgt ze vooral sportieve influencers.

Vraag: Welke socialiserende instanties beinvloeden Emma's houding tegenover sport?

Antwoord:

  • Gezin: Ouders zijn sportleraren, sport is belangrijk thuis
  • School: Deelname aan schoolsporten
  • Vrienden: Vriendinnen sporten ook
  • Media: Volgt sportieve influencers

Subculturen

Leerdoel: Je kunt uitleggen wat een subcultuur is en voorbeelden noemen.

Wat is een subcultuur?

Een subcultuur is een groep binnen de grotere samenleving met eigen kenmerken. Ze hebben eigen normen, waarden, gewoontes of symbolen die afwijken van de dominante cultuur.

Subculturen kunnen gebaseerd zijn op leeftijd, muziek, religie, hobby's of levensstijl.

Voorbeelden van subculturen

Jongeren

Eigen taal, muziek, mode

Gamers

Gaming-community, online vriendschappen

Skaters

Skateparken, eigen kleding, muziek

Religieuze groepen

Eigen gewoontes, feestdagen, kledingvoorschriften

Tegencultuur

Een tegencultuur (contracultuur) is een subcultuur die zich bewust verzet tegen de dominante cultuur. Ze wijzen belangrijke waarden of normen van de samenleving af.

Voorbeelden: Sommige protestbewegingen, bepaalde punkgroepen

Oefening: Subcultuur herkennen
Jamal (16) is lid van een basketbalteam. De teamleden hebben eigen uitdrukkingen die alleen zij begrijpen, ze dragen vaak dezelfde merkkleding, en ze hebben een speciale begroeting. Na de wedstrijd gaan ze altijd samen eten.

Vraag: Welke kenmerken van een subcultuur herken je?

  • Eigen taal: Uitdrukkingen die alleen zij begrijpen
  • Symbolen: Specifieke merkkleding
  • Rituelen: Speciale begroeting, samen eten na wedstrijden
  • Groepsgevoel: Sterke band met teamgenoten
Let op: Iedereen hoort bij meerdere (sub)culturen tegelijk. Je bent bijvoorbeeld Nederlander (dominante cultuur), jongere (subcultuur) en misschien gamer (subcultuur).

Quiz: Test je kennis

Beantwoord de vragen om te controleren of je de stof begrijpt.