Staatsinrichting Explorer
Ontdek hoe de Nederlandse overheid is georganiseerd
Trias Politica - Machtenscheiding
In Nederland is de macht verdeeld over drie onafhankelijke machten. Dit noemen we de Trias Politica (drie machten). Dit voorkomt dat een persoon of groep alle macht krijgt.
Wetgevende macht
Maakt de wetten
Uitvoerende macht
Voert de wetten uit
Rechtsprekende macht
Beoordeelt of wetten worden overtreden
Wetgevende macht: Het Parlement
De wetgevende macht maakt de wetten. In Nederland is dit het Parlement (ook wel Staten-Generaal genoemd).
Tweede Kamer
150 leden, direct gekozen door de burgers. Stelt wetten voor en controleert de regering.
Eerste Kamer
75 leden, gekozen door Provinciale Staten. Keurt wetten goed of af (geen aanpassingen).
Belangrijke rechten
Recht van amendement, initiatief, interpellatie en enquete.
Uitvoerende macht: De Regering
De uitvoerende macht voert de wetten uit. Dit is de regering: de koning en de ministers.
Ministers
Leiden een ministerie en zijn verantwoordelijk voor een beleidsterrein (bijv. Onderwijs, Defensie).
Staatssecretarissen
Helpen ministers en zijn verantwoordelijk voor een deel van het beleidsterrein.
Minister-president
Leidt de ministerraad en vertegenwoordigt de regering. Geen eigen ministerie.
Rechtsprekende macht: De Rechters
De rechtsprekende macht beoordeelt of wetten worden overtreden en spreekt recht. Dit zijn onafhankelijke rechters.
Rechtbanken
Eerste aanleg. Behandelen de meeste zaken. Er zijn 11 rechtbanken in Nederland.
Gerechtshoven
Hoger beroep. Als je het niet eens bent met de uitspraak van de rechtbank.
Hoge Raad
Hoogste rechtscollege. Controleert of lagere rechters de wet goed hebben toegepast.
Bestuurslagen in Nederland
Nederland heeft drie bestuurslagen. Elke laag heeft eigen taken en bevoegdheden.
Het Rijk (landelijk)
De nationale overheid: regering en parlement
Het Rijk
De nationale overheid is verantwoordelijk voor zaken die heel Nederland aangaan.
Taken
Defensie, buitenlandse zaken, onderwijs, gezondheidszorg, belastingen
Bestuur
Regering (koning + ministers) en Staten-Generaal (Eerste en Tweede Kamer)
Verkiezingen
Tweede Kamerverkiezingen (elke 4 jaar, alle Nederlanders vanaf 18 jaar)
De Provincie (12 provincies)
Tussenlaag tussen Rijk en gemeente
De Provincie
Nederland heeft 12 provincies. De provincie vormt de schakel tussen Rijk en gemeente.
Taken
Ruimtelijke ordening, milieu, verkeer, toezicht op gemeenten
Bestuur
Provinciale Staten (gekozen), Gedeputeerde Staten (dagelijks bestuur), Commissaris van de Koning
Verkiezingen
Provinciale Statenverkiezingen (elke 4 jaar). PS kiezen de Eerste Kamer.
De Gemeente (342 gemeenten)
Bestuur het dichtst bij de burger
De Gemeente
Nederland heeft 342 gemeenten. De gemeente staat het dichtst bij de burger.
Taken
Bouwen, onderhoud wegen, afval, bijstand, veiligheid, sport, cultuur
Bestuur
Gemeenteraad (gekozen), College van B&W (dagelijks bestuur), Burgemeester
Verkiezingen
Gemeenteraadsverkiezingen (elke 4 jaar). Burgers kiezen de gemeenteraad.
De Koning in Nederland
Constitutionele Monarchie
Nederland is een constitutionele monarchie. Dit betekent dat we een koning hebben, maar dat zijn macht beperkt is door de grondwet (constitutie).
De koning is het staatshoofd, maar de ministers zijn verantwoordelijk. Dit noemen we: "De Koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk."
Taken van de Koning
- Ondertekent alle wetten (zonder handtekening geen wet)
- Leest de Troonrede voor op Prinsjesdag
- Ontvangt buitenlandse staatshoofden
- Benoemt ministers en staatssecretarissen
- Is voorzitter van de Raad van State
- Vertegenwoordigt Nederland in het buitenland
Belangrijke begrippen
Troonrede
Toespraak van de koning op Prinsjesdag (derde dinsdag september) met de plannen van de regering.
Contraseign
Handtekening van een minister onder een wet. Hiermee neemt de minister verantwoordelijkheid.
Koningshuis
De koninklijke familie. Sinds 1815 het Huis van Oranje-Nassau.
Troonopvolging
De oudste kind van de koning wordt de volgende koning of koningin.