Van bevruchting tot geboorte en verschillende vormen van voortplanting - GL/TL niveau
Er zijn twee hoofdvormen van voortplanting in de natuur, elk met eigen voor- en nadelen.
Mensen, zoogdieren, vogels, vissen, insecten, bloeiende planten
Bacterien (deling), aardbeien (uitlopers), aardappels (knollen), hydra (knopvorming)
Stengels die over de grond groeien en nieuwe plantjes vormen (aardbeien)
Ondergrondse opslagorganen waaruit nieuwe planten groeien (aardappel)
Ondergrondse knoppen met voedselreserve (tulp, ui)
Afgesneden stengeldeel dat wortels vormt (kunstmatige vermeerdering)
| Kenmerk | Geslachtelijk | Ongeslachtelijk |
|---|---|---|
| Aantal ouders | 2 | 1 |
| Celdeling | Meiose + versmelting | Mitose |
| Genetische variatie | Veel | Geen (klonen) |
| Snelheid | Langzaam | Snel |
| Voordeel | Aanpassingsvermogen | Efficient |
| Nadeel | Energie-intensief | Kwetsbaar voor ziektes |
De menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen en wordt geregeld door hormonen. Klik op een dag voor meer informatie.
Follikelstimulerend hormoon - stimuleert eicelrijping
Luteiniserend hormoon - triggert ovulatie
Bouwt baarmoederslijmvlies op
Houdt slijmvlies in stand voor innesteling
Klik op een dag in de tijdlijn voor details
Bevruchting is de versmelting van een zaadcel en eicel tot een bevruchte eicel (zygote).
Locatie: In de eileider (niet de baarmoeder)
Timing: Eicel leeft ~24 uur, zaadcellen ~3-5 dagen
Geslachtsbepaling: Zaadcel bepaalt het geslacht (X of Y chromosoom)
XX = vrouw, XY = man
Zaadcel en eicel versmelten in de eileider. De zygote heeft nu 46 chromosomen.
Zygote deelt zich via mitose: 2 cellen, 4 cellen, 8 cellen... De cellen worden kleiner (morula).
Holle bal met binnenkant (embryo) en buitenkant (wordt placenta). Reis naar baarmoeder.
Blastocyste nestelt zich in het baarmoederslijmvlies. Zwangerschap begint officieel.
| Methode | Werking | Betrouwbaarheid |
|---|---|---|
| Condoom | Barriere: voorkomt contact zaad en eicel | ~85-98% |
| Pil | Hormonen: onderdrukt ovulatie | ~91-99% |
| Spiraaltje | Voorkomt innesteling / doodt zaadcellen | ~99% |
| Sterilisatie | Permanent: zaadleiders/eileiders doorgesneden | ~99.9% |
De zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken (9 maanden). Klik op een stadium voor meer informatie.
Zygote deelt zich, reist naar baarmoeder en nestelt zich in. Placenta begint te vormen.
Drie kiembladen vormen alle organen. Hart begint te kloppen. Embryo is ~4mm.
Alle belangrijke organen worden aangelegd. Ledematen vormen. Zeer gevoelig voor schadelijke stoffen!
Vanaf week 9: foetus. Geslacht bepaalbaar. Vingers en tenen zichtbaar. ~7cm lang.
Snelle groei. Bewegingen voelbaar. Gehoor ontwikkelt. ~30cm, ~600g.
Longen rijpen. Vetlaag ontwikkelt. Baby draait zich. ~50cm, ~3.5kg bij geboorte.
Placenta: Verbindt moeder en kind. Uitwisseling van zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen.
Navelstreng: Bevat 2 slagaders (afvoer) en 1 ader (aanvoer). Verbindt foetus met placenta.
Belangrijk: Bloed van moeder en kind mengt NIET! Uitwisseling via diffusie door placenta.
Laag geboortegewicht, vroeggeboorte
FAS: foetaal alcohol syndroom
Sommige veroorzaken afwijkingen
Rubella, toxoplasmose kunnen schade veroorzaken